Kerkgebouw protestantse gemeente Appingedam

NICOLAÏKERK                                                                                                               MARSUMER KERK

Wijkstraat 32,                                                                                                     Marsumerweg, Marsum,

9901 AJ Appingedam                                                                                                  9901 TP Appingedam

De kerkdiensten van de PG Appingedam worden gehouden in de Nicolaïkerk.

- In de zomer worden een aantal Welkomstdiensten gehouden in de Marsumer kerk

Aanvang kerkdiensten op zondag:

ochtenddienst - zie rooster  -  avonddienst    - zie rooster uur (2x per maand)

Tijdens de ochtenddiensten is er kinderoppas, kindernevendienst (basisschool)

en volgens een rooster 12+groep

Collectes zijn altijd voor Diaconie en Kerk - Afwijkende collecte doelen staan vermeld achter de dienst

Bijzondere diensten door het jaar heen:

- Gedachtenisdienst 1e zondag van november

Liturgisch bloemschikken         Klokluiden PG Appingedam    Kleuren van het kerkelijk jaar

Rondom de diensten          

Kerkdiensten jan 2012

Toelichting bij de collecten:

Zondag 1 jan., de Diaconie-collecte is vandaag voor een lokaal doel: de wekelijkse bloemen in de kerk, die naar gemeenteleden gaan en voor de bloemen, die tijdens ziekenbezoek worden meegenomen door contactpersonen en ambtsdragers.

Zondag  8 jan., de Diaconie-collecte is, evenals de vorige week, voor een lokaal doel: de wekelijkse bloemen in de kerk, die naar gemeenteleden gaan en voor de bloemen, die tijdens ziekenbezoek worden meegenomen door contactpersonen en ambtsdragers.

Zondag  15 jan., elders in het kerkblad kunt u uitgebreid lezen over de projecten die we vanaf dit jaar ondersteunen. Met het Sumatra-project ondersteunen we de rijstboeren in Yabima op Sumatra en het werk van ds. Henriëtte Nieuwenhuis, die namens KerkinActie is uitgezonden naar Sumatra. - zie hieronder van oud naar nieuw - van Brazilië naar Zuid-sumatra

Zondag 22 jan., de Eerste collecte is voor het lokale jeugdwerk.

Zondag 29 jan., de Diaconie-collecte is bestemd voor de algemene kosten die de Diaconie hjeeft bij haar werk (zoals kalenders, gedichtenkaarten, verjaardagskaarten, quotum, lokale projecten (Armenië, Roemenië), enz.

Van oud naar nieuw – van Brazilië naar Zuid-Sumatra,  Indonesië

In December 2011 is het classicale project Brazilië geëindigd. We hebben twee jaar deelgenomen aan het project. Vorig jaar hebben we het mooie bedrag van ruim € 2800 van u mogen ontvangen voor dit specifieke project. Daarvoor hartelijk dank. Er is geen nieuw classicaal project meer gestart en daarom hebben we, in overleg met de gemeente-adviseur Kerk in Actie Interactief in het noorden mw. ds. Door-Elske Cazemier, gekozen ons te verbinden met een ander Kerk-in-Actie project.

Vanaf 1 januari 2012 sluiten we ons aan bij een combinatie van projecten in Indonesië. De projecten die we als gemeente willen gaan ondersteunen bevinden zich op Sumatra. Kerk-in-Actie steunt op Zuid-Sumatra in landbouwproject rijstboeren in Yabima, voor dit zending/ werelddiaconaat project is Kerk-in-Actie totaal € 50.000 benodigd.

Het project wat hiermee samengaat is de uitzending van ds. Henriëtte Nieuwenhuis. Henriëtte Nieuwenhuis is in september 2011 voor twee jaar uitgezonden als toerustingswerker naar Zuid Sumatra. Ze werkt daar voor de Gereja Kristen Sumatera Bagian Selatan (GKSBS), een partnerkerk van Kerk in Actie. De kerk wil diakenen versterken om de diaconie te transformeren van het uitdelen van geld of goederen naar bestrijding van de oorzaken van armoede. Onder andere in samenwerking met Stichting Yabima wil de GKSBS dit werk handen en voeten geven. Henriëtte ondersteunt de kerk hierbij. Voor dit zendingsproject is een bedrag van € 70.000 nodig.

Kerk-in-Actie ondersteunt daarnaast ook de GKSBS. De GKSBS heeft zich altijd bijzonder ingezet voor de strijd tegen armoede en voor vreedzaam samenleven in een multiculturele context. In Indonesië heeft de GKSBS een voortrekkersrol in de invulling van het samenwerkingsprogramma van Kerk in Actie en haar 33 partnerkerken op het gebied van de diaconale roeping van de kerk: “We zijn geroepen tot broederschap en zusterschap, en om ons leven te delen in waardigheid met elkaar.”

Het werk van de GKSBS wordt met € 40.000 ondersteund door Kerk-in-Actie.

Een hele uitdaging voor Kerk-in-Actie en voor ons als gemeente dit werk met onze giften te ondersteunen. Als we voortzetten wat we in de afgelopen jaren voor het Brazilië-project hebben gedaan, dan moet het mogelijk zijn om tenminste € 2000 per jaar bij te dragen aan deze projecten. Op 15 januari 2012 gaan we voor de eerste keer collecteren voor het  totale project dat we als gemeente gaan ondersteunen.

De projecten op Zuid-Sumatra en het werk van ds. Henriëtte Nieuwenhuis zijn te vinden op internet: http://www.kerkinactie.nl/projecten/Rijstboeren-op-Sumatra--p632-7796

en

http://www.kerkinactie.nl/projecten/GKSBS-/-Diaconaal-werk-op-Zuid-Sumatra--p840-7796#tab_ref

en http://www.kerkinactie.nl/projecten/Henriëtte-Nieuwenhuis-diakonaal-toerustingswerker-Zuid-Sumatra--p806-7796

Deze links van deze internetpagina’s zijn ook op onze PGA-website vermeld waar er direct gelinked wordt op betreffende pagina’s.

Het project is een interactief project waarbij via het lezen van de weblog (verslag op internet) het werk van ds. Henriëtte Nieuwenhuis te volgen is. Op de laatst genoemde pagina kunt u hier meer over lezen. In het kerkblad van februari zullen we u ds. Nieuwenhuis aan u voorstellen. We hopen dat we samen met u een goede bijdrage mogen leveren aan deze projecten.

Johan Scholtanus, voorzitter diaconie

Juicht voor de koning van de Joden

In elk van de eerste drie strofen van dit lied (uit 1963) brengt dichter Tom Naastepad (1921-1996) een belangrijk voorval uit de epifanie-tijd, de verschijning van de Heer, naar voren. In de eerste komt de aanbidding door de wijzen - ook wel de magiërs genoemd - aan bod, in de tweede de doop in de Jordaan en in de derde de bruiloft te Kana.

In de vierde strofe worden deze verschijningen tot beelden van zijn wederkomst: hij kwam niet alleen tot de Joden maar zal ook komen tot allen. In afwachting daarvan zijn wij gehouden aan een vredevolle wereld te werken.

Naastepad had meteen de melodie van Psalm 98 daarbij in de oren, een oer-melodie in de hypo-jonische toonsoort, waar al vele teksten bij zijn gemaakt. Niet alleen hebben Psalm 66 en Psalm 118 deze melodie maar ook het epifanie-lied Gezang 160 Komt ons in diepe nacht ter ore werd door Huub Oosterhuis hierbij geschreven.

Een deel van de kracht van deze melodie is te vinden in haar structuur: het regelpaar 1 en 2 dat bij 3 en 4 licht gevarieerd wordt herhaald, in regel 5 en 6 een contrast krijgt toegevoegd en in regel 7 en 8 weer licht gevarieerd terugkomt. Deze A A’ B A” –vorm wordt (uitgebreide) Bar-vorm genoemd en werd al in de middeleeuwen toegepast als middel om een liedmelodie te maken die grote zeggingskracht heeft. Andere voorbeelden zijn de melodieën van het Wilhelmus, van Een vaste burcht en het epifanie-lied Hoe helder staat de Morgenster (Gezang 157).

Hypo-jonisch wil zeggen dat de melodie in een toonsoort (jonisch) staat die wij majeur zouden noemen. ‘Hypo’geeft aan dat de melodie zich begeeft tussen vijf tonen boven en vier tonen onder de hoofdtoon (de slottoon). Daarmee kan een componist een grote melodische spanning en ontspanning creëren, zoals bijvoorbeeld in regel 5.

                                                                                                                               A. Rots

Een bijdrage van Adolph Rots, cantor-organist Nicolaïkerk en stadsbeiaardier Damstertoren

In het Dienstboek -een proeve- (uit 1998) voor de toentertijd beoogde PKN wordt op pagina 860 aangegeven: ‘In de meeste gemeenten worden voor de dienst – naargelang het plaatselijk gebruik – een of enkele malen de klokken geluid. Het is een signaal van de openbare eredienst van de kerk. Sommige kerken beschikken over meer dan één klok. Dat geeft de gelegenheid om in het gelui onderscheid te maken tussen de aard van de diensten, bijvoorbeeld feesten of ‘gewone’ zondagen, gebedsdiensten en rouw- en trouwdiensten’.

Voor de situatie rond de Nicolaïkerk in Appingedam levert dit het volgende op.

Een beetje geschiedenis

De West-Europese luidtraditie is al zeer oud; ze stamt uit de vroege Middeleeuwen en is door pauselijk decreet (rond 1100) bevestigd voor alle kerken en kapellen. Daarnaast werd aan klokken een uitgebreide wereldlijke signaalfunctie toegekend. Klokken werden vaak vernoemd naar heiligen. In Nederland zijn deze tradities ook steeds gevolgd.

Na de Reformatie is de betekenis van de wijdingen verdwenen maar de gewoonte om bij aanvang van de kerkdienst (en bij andere gelegenheden zoals begrafenissen, nationale of regionale feestdagen) te luiden bleef bestaan.

In Appingedam zal dat niet anders geweest zijn dan in de wijde omgeving.

Ongetwijfeld hebben in de Damster toren(s) steeds klokken gehangen, de oudste wellicht aan Maria en/of Nicolaas gewijd, met de bedoeling bovenstaande omroep/oproepfuncties te vervullen. De klok van de voormalige  R.K. kerk aan de Solwerderstraat (uit 1538, afkomstig uit het Anthoniusgasthuis) draagt slechts de tekst: SANCTUS ANTHONIUS ANNO DNI MDXXXVIII.

Van de inmiddels verdwenen klokken van de toren van de Nicolaïkerk zijn de volgende gegevens bekend: 

A. Een naar Paulus vernoemde klok uit 1544 (bestemd voor de toen nieuwe toren?), gegoten door Geert van Wou jr., via Groningen in Veendam terechtgekomen en in 1958 omgesmolten voor het eerste carillon aldaar, met de tekst: 

+ SANTE PAUVEL HEIT ICK GEERT VAN WOU GOET MICK ANNO DOMINI M CCCCC XLIIII.

B1/B2.  Twee klokken uit 1722, gegoten door Mamees Fremy; het opschrift op de grootste van de twee is bekend en luidt: INWONERS DESER STADT ALS GHY HOORT MYN GEKLANG DAN SCHIKT U TOT UW DOODT OF TOT DEN TEMPELGANG / enz.

De klok werd verkocht bij de afbraak van de toren in 1835. 

C. In 1763 hergoot Johan Borchhard de kleinste van deze twee Fremy-klokken. Het opschrift laat duidelijk weten waar ze voor bedoeld was: IK NODIG OM TER GODSDIENST GAAN / IK KONDIG T WERK EN RUSTTYT AAN / EN GEEF VAN VREUGD OOK TEKEN / T VERSTERVEN EN BEGRAVINGSSTOND / IK AAN DE LEVENDEN VERKOND / GEEFT ACHT DAN OP MYN SPREKEN.

Deze klok is in 1943 door de Duitsers gevorderd en keerde niet terug.

De huidige klokken

De thans aanwezige luidklokken zijn ook deels van functionele opschriften voorzien.

a. Ter vervanging van de Borchhard-klok (C.) goot Van Bergen, Heiligerlee, in 1949 een nieuwe klok die in het opschrift verwijst naar de oorlogsjaren:

DOOR ’S VIJANDS MACHT GEVELD / DOOR O.D.G. TER ERE GODS HERSTELD! / ZEG IK TOT IEDER, DIE ’T WIL HOREN: / WIE GODES KLOKKEN SMELT / HEEFT DE OORLOG REEDS VERLOREN.

(O.D.G. = Oud-DiakenGezelschap). De toonhoogte van deze klok is g1.

b. Bij de uitbreiding van het carillon in 1991 werd luidklok 1 in het klokkenspel bespeelbaar gemaakt en een tweede luidklok (tevens speelklok) toegevoegd. Deze is  afkomstig uit de R.K. St. Josephkerk, Amsterdam (Bos en Lommer), in 1953 gegoten door Eijsbouts/Lips met het opschrift:

 “ECCE FACIAM UT ADORENT ET AD MENSAM SEDEANT, / IK ZAL ZORGEN DAT ZIJ KOMEN AANBIDDEN / EN AAN DE DISCH DEELNEMEN”.

De toonhoogte van deze klok is a1.

Ter markering van het nieuwe millennium werd in het jaar 2000 een derde luid/speelklok toegevoegd. Ook deze klok is multifunctioneel, zoals uit haar opschrift blijkt:

IK BEN DE DO VAN DO-RE-MI / IK SLA HET UUR OVER ’T DAMSTER LAND / IK STEUN ALS BAS DE MELODIE / EN IK WORD BESPEELD UIT ’S MEESTERS HAND.

De toonhoogte is f1, hetgeen het do-re-mi gelui (f1-g1-a1) van de klokken 1, 2 en 3 mogelijk maakt.

Functies

Vanuit de opschriften van de huidige klokken gezien heeft de kleinste klok als oproeper tot gebed en avondmaal de meest uitgesproken kerkelijke, liturgische taak. Het opschrift van de middelste is minder uitgesproken maar door klok 3 op te vatten als vervanger van de oude klok C. is deze eveneens als zodanig bedoeld. De grootste verwijst naar de aanvulling van het gelui van de overige twee tot een feestelijk do-re-mi-gelui. In de klokluidtraditie worden deze drie tonen wel het Pater Noster-motief (Onze Vader-motief) genoemd, naar de eerste drie tonen van het Gregoriaanse Onze Vader.

Algemeen is gebruikelijk het volle gelui (in Appingedam dus van drie klokken) te beperken tot de kerkelijke hoogtijdagen, met name de grote feesten Pasen, Pinksteren en Kerst. Daarnaast is dit gelui geschikt om te worden gebruikt bij heel bijzondere (al of niet kerkelijke) gebeurtenissen, zoals Nieuwjaar, Koninginnedag, Bevrijdingsdag/Dag van de vrijheid, enz.

Afhankelijk van de aard van de overige kerkdiensten kan bij de aanvang van een kerkdienst gebruik gemaakt worden van de twee kleinste klokken.

Voor ochtenddiensten kan om 9.15 uur geluid worden met deze beide klokken en om 9.25 uur met één van beide. Voor de hand ligt het om dat laatste bij avondmaalsdiensten met de kleinste klok (klok 3) te doen en bij de overige met de middelste (klok 2).

Voor avonddiensten kan men zich tot klok 2 of klok 3 beperken, klok 2 bij bijzondere en klok 3 bij gewone diensten.

In de ingehouden sobere advents- en 40-dagen-tijd kan het ochtendluiden om 9.15 uur tot één klok worden beperkt, echter de derde adventszondag (Gaudete) en de vierde van de 40-dagen-tijd (Laetare) wijken af in karakter, vooruitgrijpend op het komende feest.

De liturgische kleur is rose in plaats van paars en het klokluiden kan dan met twee klokken. In de Stille Week wordt na Palmzondag (en in elk geval na woensdag) niet geluid tot aan de Paasnacht. Uitluiden na een begrafenisdienst: klok 1 voor een man, klok 2 voor een vrouw, klok 3 voor een kind.

Luidschema

Door het jaar heen wordt het luidschema voor de PG Appingedam:

 Kleuren kerkelijk jaar